Próchnica to choroba twardych tkanek zęba. Główną przyczyną powstawania próchnicy jest płytka nazębna, składająca się z resztek pokarmowych i bakterii, która odkłada się na zębach po każdym posiłku. Bakterie znajdujące się w płytce przekształcają dostarczane w pożywieniu cukry w kwasy, które z kolei powodują ucieczkę minerałów (wapń, fosfor) ze szkliwa. Prowadzi to do osłabienia i uszkodzenia szkliwa, umożliwiając dalszy rozwój próchnicy.
Jak zapobiegać powstawaniu próchnicy?
Aby skutecznie zapobiegać rozwojowi próchnicy musimy z jednej strony zadbać o wzmocnienie struktury twardych tkanek zęba, co zapewnia:
– odpowiednio zbilansowana dieta (bogata w witaminy i minerały) kobiet ciężarnych i dzieci od urodzenia do momentu zakończenia rozwoju zębów;
– profilaktyka fluorkowa: lakierowanie zębów, stosowanie past do zębów i płynów do płukania ust z zawartością związków fluoru, krople i tabletki z fluorem – decyzję o włączeniu ich do diety dziecka zawsze powinien podjąć stomatolog!
– Lakowanie bruzd zębowych – pokrywanie bruzd i zagłębień w zębach specjalnym materiałem.
Z drugiej strony, jako że bezpośrednią przyczyną próchnicy jest płytka nazębna, główną metodą walki z próchnicą jest skuteczne i systematyczne usuwanie płytki nazębnej.
Cukier dostarczany z pożywieniem jest rzeczywiście niezbędny bakteriom płytki nazębnej do wytwarzania kwasów, a przez to zapoczątkowania procesu próchnicowego. Jednak całkowite wyeliminowanie cukrów z diety jest niemożliwe do osiągnięcia. Warto więc zapamiętać, że dużo większe znaczenie od ilości spożywanych słodyczy ma ich konsystencja i częstotliwość ich przyjmowania (czas przebywania w jamie ustnej). Najgorsze w skutkach jest częste jedzenie produktów lepkich, oblepiających zęby (cukierki toffi, chipsy, itp.). Nie trzeba więc całkowicie pozbawiać się przyjemności spożywania słodyczy, ważne by przestrzegać pory posiłków i ograniczyć pojadanie, a po spożyciu słodyczy natychmiast dokładnie umyć zęby.
Wybór odpowiedniej szczoteczki odgrywa dużą rolę w pielęgnacji jamy ustnej. Ze względu na ogromną różnorodność szczoteczek dostępnych na rynku, pacjenci mogą mieć trudności z dokonaniem wyboru. Najważniejsze jest by szczoteczka była dobrana indywidualnie do potrzeb pacjenta rozmiarem i twardością włosia. Szczoteczka nie powinna być za duża i posiadać cienką i długą szyjkę zapewniającą dostęp do zębów trzonowych. Zazwyczaj polecane są szczoteczki średnie i średnio-twarde, wielopęczkowe, wykonane z włosia syntetycznego o łagodnie szlifowanych i zaokrąglonych końcach, w przypadku chorób przyzębia najlepiej używać miękkich szczoteczek z giętką szyjką, która redukuje nacisk na dziąsła. Istnieją różne modyfikacje układu włosia. Dla ułatwienia oczyszczania szczelin zębowych i masowania dziąseł włosie może mieć różną długość lub może być ponacinane w ząbki (dłuższe końcówki łatwiej docierają między zęby).
Jak często należy wymieniać szczoteczkę do zębów?
Szczoteczkę należy wymieniać średnio co 2 miesiące. Po tym czasie włosie sztywnieje i szczoteczka zaczyna działać drażniąco na dziąsła. Niektóre szczoteczki posiadają wskaźnik zużycia – pęczek włosia w innym kolorze, który traci barwę w miarę zużywania się szczoteczki. Dla prawidłowego funkcjonowania szczoteczki ważna jest jej pielęgnacja. Po umyciu zębów należy ją bardzo dokładnie wypłukać i przechowywać tak by mogła dobrze wyschnąć. Warto też zwrócić uwagę czy w zużytej szczoteczce włosie nie jest rozgniecione – świadczy to o zbyt silnym naciskaniu szczoteczką na zęby!
Najprościej można stwierdzić, że każda metoda szczotkowania zębów jest dobra, pod warunkiem, że jest skuteczna i nie działa szkodliwie na zęby i dziąsła. Najkorzystniej, gdy technikę szczotkowania dobierze indywidualnie lekarz lub higienistka, w zależności od potrzeb pacjenta, stanu jego uzębienia, dziąseł i zdolności manualnych. Prawidłowe szczotkowanie powinno trwać przynajmniej 3 minuty. Minimalna częstotliwość tego zabiegu u większości pacjentów to dwa razy dziennie: rano po śniadaniu i po posiłku wieczornym przed snem. Są jednak sytuacje wymagające innego rytmu szczotkowania np.: osoby leczone stałymi aparatami ortodontycznymi – szczotkowanie zębów po każdym posiłku.
Aby efektywnie pielęgnować zęby trzeba oczyszczać wszystkie ich powierzchnie: przedsionkową, językową, żującą i boczne. Tylko trzy pierwsze powierzchnie są dostępne dla szczoteczki. Tak więc szczoteczka nie jest produktem wystarczającym do utrzymania prawidłowej higieny jamy ustnej. Konieczne jest stosowanie przyborów dodatkowych:
– nitka dentystyczna – pasmo jedwabnych nitek połączonych a tasiemkę i nawoskowanych, stosowana do oczyszczania przestrzeni międzyzębowych przy ścisłym kontakcie zębów;
– wykałaczki dentystyczne – wykonane z miękkiego drewna bezdrzazgowego i nasączone fluorem, przeznaczone dla osób z luźno stojącymi zębami lub brakami zębowymi;
– szczoteczka międzyzębowa – spiralka z włosia, stosowana podobnie jak wykałaczka oraz do higieny pacjentów użytkujących stałe aparaty ortodontyczne;
– irygator- urządzenie działające na zasadzie bicza wodnego, strumień płynu oczyszcza przestrzenie międzyzębowe i kieszonki dziąsłowe, masuje dziąsła;
– szczoteczka jednopęczkowa – do oczyszczania trudno dostępnych, ostatnich w łuku. Na rynku dostępne są również szczoteczki elektryczne. Są bardzo proste w użyciu, a stosowanie ich skraca czas czyszczenia zębów w porównaniu ze szczoteczkami tradycyjnymi.
Wybór pasty do zębów nie ma aż takiego znaczenia jak dobór szczoteczki, jednak stosowanie odpowiedniej pasty może poprawić skuteczność szczotkowania. Większość past dostępnych na rynku spełnia podstawowe wymagania i zawiera sprawdzone substancje kliniczne: środki ścierne (pomagające w usuwaniu płytki nazębnej i osadu), środki pieniące, związki fluoru (fluorek sodu, fluorek wapnia, aminofluorki). W konkretnych przypadkach można dobrać pastę zawierającą odpowiednie substancje dodatkowe:
– pasty profilaktyczne – zawierają fluor;
– pasty ziołowe – zawierają wyciągi z ziół, działają kojąco na dziąsła;
– pasty wybielające – usuwają przebarwienia pochodzenia spożywczego (z herbaty, kawy, dymu papierosowego);
– pasty o działaniu kompleksowym – łączą wspomniane wyżej właściwości.
Jakie są korzyści ze stosowania lakierów fluorowych?
Najpopularniejsze obecnie lakiery fluorowe to Fluor Protektor i polecany szczególnie dla dzieci Duraphat – stosowane są powszechnie zarówno w profilaktyce całego uzębienia, jak i wybranych miejsc. Dzięki ich niewątpliwym zaletom: przyleganiu do szkliwa i powolnemu uwalnianiu fluoru, zapewniają redukcję próchnicy do 40%. Fluor stosowany w postaci lakierów fluorowych:
– wzmacnia szkliwo dzieci i dorosłych;
– zmniejsza odkładanie się płytki nazębnej;
– zapobiega powstawaniu próchnicy wtórnej (wokół wypełnień);
– zapobiega powstawaniu próchnicy w przebiegu leczenia aparatami stałymi;
– znosi nadwrażliwość szyjek zębowych.
Fluor stosowany jest w profilaktyce stomatologicznej. W zakres profilaktyki wchodzą:
– badania kontrolne – u dzieci co 3 miesiące, a u dorosłych co 6 miesięcy,
– instruktaż higieny jamy ustnej,
– wskazówki żywieniowe,
– profesjonalne oczyszczanie zębów – usunięcie płytki, osadu i kamienia nazębnego,
– fluoryzacja indywidualna.
W naszym gabinecie zawsze proponujemy pacjentom leczenie zębów w znieczuleniu, jeżeli zabieg wiązałby się dla nich z dolegliwościami bólowymi. Stopień odczuwania nieprzyjemnych doznań podczas leczenia stomatologicznego zależy w dużej mierze od głębokości ubytku próchnicowego oraz indywidualnej wrażliwości pacjenta, więc lekarz ustala dawkę i rodzaj znieczulenia dla każdego pacjenta indywidualnie.
W zależności od stadium rozwoju procesu próchnicowego (plama próchnicowa, ubytek twardych tkanek zęba) w leczeniu próchnicy niepowikłanej stosowane są następujące zabiegi:
– remineralizacja – w przypadku próchnicy początkowej objawiającej się w postaci plamy próchnicowej, w powierzchnię dotkniętą chorobą wcierane są preparaty fluoru; ten zapobiegający postępowi próchnicy zabieg powtarza się kilkukrotnie w kilkudniowych odstępach
– opracowanie i wypełnienie ubytku próchnicowego – zabieg polega na usunięciu próchnicowo zmienionych tkanek zęba i wypełnieniu ubytku specjalnym materiałem.
Pracujemy materiałami najwyższych, światowych firm tj .FILTEK, GRADIA DIRECT, FC Fuji.
